De doorschuifschenking voor de Nederlandse notaris

U hebt een patrimoniumvennootschap of een beleggingsportefeuille, maar u en uw kinderen willen dat die later doorgeschoven wordt naar de kleinkinderen. Kunt u dat op een fiscaal vriendelijke manier doen, zonder dat er schenkingsrechten of successierechten betaald worden door de twee volgende generaties? Een doorschuifschenking voor de Nederlandse notaris vormt een uitstekende oplossing.

Hoewel die techniek in het juridische jargon een 'schenking met fideïcommis de residuo' genoemd wordt, is hij beter bekend onder de naam doorschuifschenking of restschenking. De doorschuifschenking komt erop neer dat u een schenking doet van bijvoorbeeld uw patrimoniumvennootschap of uw beleggingsportefeuille aan een eerste ontvanger (de begiftigde, bijvoorbeeld uw zoon) , waarbij bepaald wordt dat wat overblijft van de goederen bij het overlijden van de eerste ontvanger (de rest) , toekomt aan de tweede ontvanger (ook de verwachter genoemd. Bijvoorbeeld uw kleinzoon). De rest van de schenking wordt dan als het ware doorgeschoven. Zo’n doorschuifschenking is mogelijk voor onroerende of roerende goederen, maar wordt in de praktijk vooral gebruikt voor roerende goederen, omdat dat fiscaal interessant is. Vaak worden ook eerst onroerende goederen in een patrimoniumvennootschap gestopt en wordt dan een doorschuifschenking toegepast op de aandelen van de patrimoniumvennootschap naar de volgende twee generaties.

Voorbeeld

Stel, u schenkt een beleggingsportefeuille of een patrimoniumvennootschap met een waarde van 1 miljoen euro aan uw zoon. In de schenkingsakte bepaalt de notaris dat bij het overlijden van uw zoon wat rest van die portefeuille of de patrimoniumvennootschap, naar de kleinzoon gaat. Op de tweede schenking (de doorschuifschenking), die zal plaatsvinden bij het overlijden van uw zoon, zal de kleinzoon geen successierechten betalen op wat hij kreeg van zijn vader, maar wel slechts 3% schenkingsrechten als de restschenking gebeurde voor een Belgische notaris. De kleinzoon krijgt immers die rest via de schenkingsakte en niet via het erfrecht.

Mag men de schenking opdoen?

Stel dat de eerste ontvanger, de zoon, een portefeuille krijgt met aandelen en obligaties ter waarde van 1 miljoen euro. De zoon kan met die beleggingsportefeuille doen wat hij wil. Hij kan de aandelen verkopen en er kasbons mee kopen of het geld op een termijnrekening zetten. Maar de zoon kan de obligaties en aandelen ook gewoon verkopen om er een wereldreis van een paar jaar mee te maken. Uiteraard kan dal voor een stuk vermelden worden door een tijdelijk verbod van vervreemding in te bouwen indien noodzakelijk.

Volgens het grootste deel van de juristen is er bij een doorschuifschenking sprake van een  zaakvelvanging. Concreet betekent dat dat de kasbons die in de plaats komen van de aandelen, het voorwerp uitmaken van de doorschuifschenking.

Het lijkt ons echter aangewezen om in de schenkingsakte duidelijk te bepalen dat er zaakvervangingen zijn om misverstanden te vermijden en op zeker te spelen. Houd ook goed de bewijzen van koop en verkoop bij. Houd bijvoorbeeld alle uittreksels van de effectenrekeningen bij,  want een bank houdt de rekeninguittreksels maar tien jaar bij.

Fiscaal voordeel

Het grote voordeel is dat er geen successierechten verschuldigd zijn op de twee schenkingen. De fiscus heeft trouwens geen problemen met de techniek. In een ruling werd een dergelijke doorschuifschenking voorgelegd. Het ging om een grootvader in het Vlaamse gewest die twee beleggingsportefeuilles schonk aan zijn vijf kinderen en daarbij meteen een doorschuifschenking aan zijn kleinkinderen regelde voor wat overbleef (voorafgaande beslissing nr. 400.402 van 19.05.2005). Op de eerste schenking van de grootvader aan de kinderen is er een schenkingsrecht van 3% verschuldigd (geregistreerde schenking). Op het moment waarop de tweede schenking in werking treedt – zeg maar het moment waarop de doorschuifschenking haar werk doet naar de kleinkinderen toe - betalen de kleinkinderen opnieuw 3% schenkingsrechten op wat overblijft, maar geen successierechten.

Er zijn dus geen successierechten verschuldigd op de twee schenkingen. Het overschot van de doorschuifschenking komt niet terecht in de nalatenschap van de ouders, maar gaat automatisch naar hun kinderen, de kleinkinderen van de grootvader in het voorbeeld.

De doorschuifschenking gebeurt tegen 3% als het gaat om roerende goederen, terwijl de rest anders misschien in het hoogste tarief van 27% (Vlaanderen) of 30% (Brussel en Wallonië) gevallen was. Houd er wel rekening mee dat Wallonië een dergelijke schenking van roerende goederen onder opschortende voorwaarde belast tegen het gewone (en dus niet het voordelige vlakke)  schenkingstarief. Bij onroerende goederen zijn de schenkingsrechten echter progressief (oplopend van 3% tot meer dan 30%, afhankelijk van het bedrag) zodat de techniek daarvoor meestal niet interessant is.

Nederlandse notaris is twee keer voordeliger

In de praktijk wordt die schenking van roerende goederen steeds vaker toegepast voor de Nederlandse notaris, omdat die nog een stuk voordeliger is. Stel dat u een restschenking doet van een portefeuille aan uw zoon, die de schenking dan moet doorschuiven aan zijn zoon (uw kleinzoon). Uw zoon betaalt geen 3% schenkingsrechten op de roerende goederen die hij krijgt van u, maar ook uw kleinzoon zal geen schenkingsrechten betalen als de rest doorgeschoven wordt naar hem bij het overlijden van uw zoon. Een grote besparing dus.

U betaalt enkel +/- 1500 euro (Inclusief 19% btw) aan Nederlandse notariskosten voor het opmaken van de akte. Wel moet de schenker nog minstens drie jaar in leven blijven om successierechten te vermijden (zoals bij een bankgift). Let wel, Nederlandse notarissen kennen de techniek van de restschenking wel, maar laat de formulering van de doorschuifschenking toch nog eens controleren door een gespecialiseerde Belgische jurist, zodat de formulering volledig correct is volgens de Belgische wetgeving.

Wat u moet onthouden

- Via een doorschuif- of restschenking kunt u (een deel van) uw roerende goederen laten toekomen aan bijvoorbeeld uw kleinkinderen zonder dat zij of uw kinderen daarop successierechten hoeven te betalen.

- Doet u die roerende schenking (zoals aandelen van een patrimoniumvennootschap of effectenportefeuille) voor de Nederlandse notaris, dan hoeven ze ook geen schenkingsrechten te betalen.

- De techniek van de doorschuifschenking is vooral interessant als het gaat om het doorschuiven van een schenking van de kinderen naar de kleinkinderen, maar hij kan ook goed uitkomen als er een gehandicapt kind is waarbij men de jongere broer of zus van dat gehandicapte kind wil belonen omdat die voor de opvang zorgt of zich specifiek inzet. Ook voor een schenking aan een kind dat zelf geen kinderen heeft, wordt de techniek met succes toegepast.

In de praktijk wordt de doorschuifschenking van roerende goederen steeds vaker toegepast voor de Nederlandse notaris, omdat er dan in principe geen successie- of schenkingsrechten moeten worden betaald