De meest gemaakte fouten in successieplanning

Als u wilt dat uw bezittingen na uw overlijden verdeeld worden onder uw erfgenamen zoals u dat wilt, dan moet u maatregelen treffen. Welke fouten moet u zeker vermijden?

Wie de moeite doet om zijn successie te plannen, wil natuurlijk dat na zijn overlijden alles verloopt zoals gewenst. Maar dat durft nogal eens anders uit te draaien. Officiële statistieken bestaan er niet, maar specialisten op het terrein bevestigen ons dat er nogal wat fouten gemaakt worden. Dat kunnen fouten van puur technische aard zijn, zoals verkeerde formuleringen in een testament.

“Amerikaans onderzoek toont aan dat slechts 3 procent van de ‘mislukte’ vermogensoverdrachten te wijten is aan slecht juridisch, fiscaal of financieel advies. Zeventig procent van de vermogensoverdrachten die mislukken, falen omdat de volgende generatie onvoldoende wordt voorbereid”, beklemtonen Alain Nijs en Niek Verslype van Greenille, een advocatenkantoor gespecialiseerd in vermogensadvies aan vermogende particulieren. Een overzicht van de belangrijkste fouten. 

Niet weten wat u wilt

Alain Nijs van Greenille: “Een geslaagde successieplanning benadert de wensen van de vermogensoverdrager niet louter juridisch of fiscaal. Die civiel- en fiscaalrechtelijke antwoorden zijn essentieel, maar ze vormen slechts het slotstuk van een belangrijk proces dat daaraan voorafgaat. Dat proces schenkt uitgebreid aandacht aan wat de vermogensoverdrager wil en wat zijn drijfveren zijn.” Pas als u weet wat u wilt en waarom u dat wilt, kunt u technieken toepassen om die doelstellingen te realiseren.

Niet praten over wat u wilt

Uit onze jaarlijkse enquête ‘De Belg & Zijn Geld’ blijkt dat 84 procent van plan is zijn kinderen een erfenis na te laten. Maar 7 op de 10 Belgen praten daar niet over met hun kinderen. “Onvoldoende communiceren met alle betrokkenen is een kapitale fout”, oordeelt Nijs. Die betrokkenen zijn in de eerste plaats de echtgenoot of echtgenote en de kinderen. “We moeten een communicatiecultuur en -structuur op poten zetten. Formele gesprekmomenten, bijvoorbeeld tijdens een familieraad, dwingen alle betrokkenen om actief na te denken. Die blijken daarom veel vruchtbaarder dan een snelle mededeling aan tafel tijdens een familiediner op zondag”, legt hij uit.

“Eveneens cruciaal is dat u open kaart speelt met uw adviseur”, zegt notaris Eric Spruyt. “Het kan zeer gevaarlijk zijn als een cliënt informatie achterhoudt.” Een onvolledig beeld van iemands vermogen, familiesamenstelling of doelstellingen kan immers een fout beeld zijn en dus tot een fout advies leiden.

Te veel doe-het-zelven

Een ander heikel punt: u niet laten bijstaan door professionelen. Niek Verslype: “Kostprijs, trots, discretie. Het zijn slechts enkele redenen waarom mensen ervoor kiezen om geen beroep te doen op mensen met kennis van zaken. Nog te vaak ondernemen mensen pas actie wanneer het te laat is. Ze schakelen hun adviseur in om de brokken te lijmen.”

Te lang wachten

We weten dat sterven onvermijdelijk is, maar denken niet graag aan onze eigen eindigheid. Als het op successieplanning aankomt, bezondigen velen zich aan de struisvogelpolitiek. De cijfers spreken boekdelen. In onze jaarlijkse enquête ‘De Belg & zijn Geld’ geeft 85 procent aan een erfenis te willen nalaten aan zijn kinderen. Maar meer dan de helft, zelfs bij de 65-plussers, heeft daarvoor nog geen concrete stappen ondernomen, zoals de notaris contacteren of een testament opstellen. Een enquête van Rode Kruis Vlaanderen eerder dit jaar komt tot gelijkaardige bevindingen. Terwijl bijna 9 op de 10 Vlaamse senioren en medioren (45-plussers) het belangrijk vinden om zelf te bepalen wat er met hun vermogen gebeurt na hun dood, heeft slechts 22 procent een testament opgesteld.

Te vroeg beginnen

Te vroeg beginnen kan ook nadelige gevolgen hebben. Denk goed na over wat u wanneer onderneemt. Een testament wordt pas uitgevoerd na uw overlijden. Verandert u na het opstellen ervan van mening, dan past u het aan of schrijft u een nieuw. Geen man overboord. Dat geldt echter niet voor een schenking. Wat u wegschenkt, is definitief weg uit uw vermogen. Let op dat u uw appeltje voor de dorst niet wegschenkt. In het jargon wordt dat omschreven als ‘uzelf niet uitkleden voor het slapengaan’.

Vaak wordt daarom geschonken ‘met voorbehoud van vruchtgebruik’. Dat houdt in dat u de goederen (bijvoorbeeld een beleggingsportefeuille) wegschenkt, maar dat u nog steeds recht heeft op de opbrengsten van die goederen (dividenden, rente). Notaris Renaud Grégoire nuanceert het nut van dergelijke schenkingen. “Wat heeft uw kind eraan dat u schenkt als hij niets kan doen met die goederen? Schenken is geen plicht. Gunt u uw kind dat geschenk, dan moet het belang van de volgende generatie primeren”, oordeelt hij.

Alleen fiscaal plannen

Successieplanning wordt te vaak gereduceerd tot het minimaliseren van de te betalen successierechten. Maar die schrik voor hoogoplopende successierechten is meestal ongegrond. Het tarief geldt per erfgenaam en tussen echtgenoten en samenwonenden en ouders en kinderen vallen die behoorlijk goed mee. Vlaanderen maakt bijkomend nog een opsplitsing tussen het roerende en het onroerende vermogen.

Andere motieven zijn vaak van een doorslaggevender belang om uw successie te plannen, zelfs als daardoor de fiscale druk toeneemt. Wilt u dat uw stiefkinderen ook van u zullen erven, ook al zijn ze wettelijk gezien ‘vreemden’ voor u? Wilt u zeker zijn dat uw partner, die een slechte relatie heeft met uw ouders, na uw overlijden de enige eigenaar wordt van uw gezinswoning? Het zijn slechts enkele voorbeelden die aantonen dat velen er belang bij hebben om een regeling uit te werken, los van de fiscale motieven.

Niet up-to-date

Familiebanden worden aangehaald of ze verwateren, schoonkinderen komen (en gaan), uw vermogen groeit aan of verandert van samenstelling, wetten veranderen. Neem daarom uw successieplanning regelmatig onder de loep en pas ze indien nodig aan. “Het niet up-to-date houden van eerder gemaakte schikkingen is een van de belangrijkste fouten in successieplanning”, oordeelt notaris Eric Spruyt. Denk aan een testament dat geschreven is maar intussen is de familiale situatie veranderd of is de wetgeving aangepast, waardoor het testament niet meer voldoet aan wat de testamentopsteller echt wil.”

3 tips

1. Denk na over wat u wilt en waarom u het wilt. Praat daarover met alle betrokkenen.
2. Wacht niet te lang, maar begin niet te vroeg. Win het advies in van een specialist.
3. Ga regelmatig na of uw planning nog ‘up to date’ en ‘up to standard’ is.