Het huwelijk: de beste successieplanning

Greet en Jean-Pierre vormen al vele jaren een gelukkig koppel, maar ze hebben hun relatie nooit officieel gemaakt. Jean-Pierre zou Greet wel willen beschermen voor het geval dat hij zou overlijden. Welke voorzieningen kan hij dan treffen?

Hoewel Greet officieel nog altijd gedomicilieerd is bij haar ouders, wonen zij en Jean-Pierre al jarenlang samen in een appartement dat wordt gehuurd door Jean-Pierre. Aangezien ze zeker samen verder willen, hebben beiden beslist om hun financiële situatie te optimaliseren. Enerzijds wil Jean-Pierre, die heel wat roerende goederen bezit, zijn partner financiële zekerheid geven voor het geval dat hij onverwachts zou overlijden. Anderzijds wil hij dat hij die oplossing ook kan terugdraaien, mocht het tot een scheiding komen. "We hebben een discussie daarover altijd vermeden", zegt Greet. "Het is voor een koppel niet altijd gemakkelijk om over geld te praten. Jean-Pierre is op dat gebied erg terughoudend. Ik vind dat ik hem niet mag forceren door er altijd maar op terug te komen. De beslissing ligt vooral bij hem. Dat we van elkaar houden, is voor mij het belangrijkste. AI de rest is bijkomstig." Jean-Pierre heeft de afgelopen maanden veel nagedacht. "Een van mijn vrienden, een ondernemer, is onlangs overleden", vertelt hij. "Hij woonde samen met zijn partner, maar net zoals wij hadden ze hun relatie nooit officieel gemaakt. Ze hadden ook niet nagedacht over de beste manier om hun successie Ie regelen. Zijn partner heeft ons tot in de details verteld met welke moeilijkheden ze na zijn overlijden te maken kreeg. Dat heeft me aan het denken gezet, want ik wil niet dat Greet dezelfde problemen krijgt als ik er niet meer zou zijn."

Groot roerend vermogen

Jean-Pierre, die nu vijfendertig is, staat aan het hoofd van een IT-bedrijf dat hij heeft opgericht op zijn achttiende. Vanaf de eerste jaren al zat alles mee en de onderneming is blijven groeien. De participatie van Jean-Pierre, die overeenkomt met een vierde van hel kapitaal, is vandaag bijna 7 miljoen euro waard. Jean-Pierre is ook eigenaar van een managementvennootschap, waarvan de waarde wordt geschat op 500.000 euro. Het spaargeld van Jean-Pierre bedraagt momenteel 165.000 euro. Daarvan staal 15.000 euro op een spaarrekening en 150.000 euro in de rekeningen van de managementvennootschap op zijn naam. Greet is een zelfstandig grafisch vormgever. Ze bezit 50.000 euro, die op een spaarrekening staan. Noch Greet noch Jean-Pierre bezitten onroerende goederen. "Tot hiertoe is dit appartement ons goed bevallen", zegt Greet. "Maar nu we vast van plan zijn om samen oud te worden, overwegen we ernstig om een woning te kopen. Maar ik sta erop om financieel bij te dragen aan die aankoop. Ik wil dat het ons huis wordt, niet een woning die Jean-Pierre heeft gekocht en waar we allebei in wonen. Ik zou me er niet thuis voelen, denk ik."

Een risicovolle situatie

"Op dit ogenblik is het voor Greet rampzalig als Jean-Pierre zou overlijden", stelt Laurent Van den Haute, expert bij BFO Family Office. "Ze worden zelfs niet beschouwd als wettelijk samenwonenden. Wettelijk gezien, hebben de ouders van Jean-Pierre ieder recht op minimaal 25% van zijn vermogen. Zelfs wanneer Jean-Pierre een testament zou opmaken ten gunste van Greet - wat hij overigens nog niet heeft gedaan - kan hij haar niet meer toebedelen dan de helft van zijn vermogen."

Aangezien er vanuit wettelijk oogpunt tussen beiden geen enkele verwantschap bestaat, zullen de successierechten bij het overlijden van Jean-Pierre bijzonder hoog uitvallen. In Vlaanderen, waar het koppel woont, zou Greet 65% successierechten moeten betalen op het deel van de nalatenschap boven de 125.000 euro - dat wil zeggen: op het grootste deel van het vermogen. Ze zal die successierechten onmogelijk kunnen betalen, tenzij ze een overnemer vindt voor haar deel van de aandelen van de vennootschap.

Eventueel kan Greet aantonen dat zij en Jean-Pierre feitelijk samenwoonden; die mogelijkheid bestaat in België enkel in Vlaams Gewest. Daardoor zou ze aanspraak kunnen maken op het successietarief voor erfgenamen in rechte lijn. "Maar die oplossing regelt het probleem van de reserve niet", zegt Van den Haute. "Bovendien alles boven de schijf van 250.000 euro toch onderworpen zijn aan een successietarief van 27%."

Het belang van het huwelijk

Van den Haute is de enige echt zekere oplossing het huwelijk. "Eerst en vooral regelt dat voor eens en altijd het probleem van de automatische vererving tussen de partners. Als er geen kinderen zijn, is Greet de enige wettelijke erfgenaam. Daardoor zou het koppel het probleem van de overdracht van de aandelen van de twee vennootschappen kunnen regelen via eenvoudige schenkingen tussen echtgenoten." Op die schenkingen zullen schenkingsrechten verschuldigd zijn, indien ze gebeuren via een notaris. Desnoods kunnen Greet en Jean-Pierre zelfs beslissen om de schenking niet te laten registreren. Het gaat dan om een handgift. Zolang Jean-Pierre niet binnen de drie jaar overlijdt, is daar geen probleem mee . “Indien dat wel zou gebeuren, zal de schenking worden beschouwd als een legaat en is ze onderworpen aan het successierecht”, aldus Van den Haute.

Schenken onder voorbehoud

Hebben wettelijk samenwonenden dan niet dezelfde rechten als getrouwde mensen? Niet helemaal. "Schenkingen tussen echtgenoten zijn herroepbaar", zegt Van den Haute. Jean-Pierre hoeft dan niet bang te zijn: als hij alle aandelen aan Greet schenkt, zal hij op die beslissing kunnen terugkomen wanneer hij maar wil, bijvoorbeeld in geval van een echtscheiding. "Het volstaat om in de schenkingsakte een clausule van terugkeer in te lassen, om ook bij het overlijden van Greet de nodige bescherming te genieten." Die oplossing zou ideaal zijn voor de managementvennootschap. waarvan Jean-Pierre de enige aandeelhouder is. "Voor de IT-onderneming daarentegen kan dat veel delicater zijn. De andere aandeelhouders zouden het wellicht niet waarderen als Greet de controle over de aandelen van Jean-Pierre zou verwerven, wanneer die nog in leven is", legt Laurent Van den Haute uit. "Maar ook daarvoor bestaat een oplossing." De burgerlijke maatschap Greet en Jean-Pierre kunnen hun toevlucht nemen tot de burgerlijke maatschap. "Dat is een structuur zonder rechtspersoonlijk Greet zegt Laurent Van den Haute. "Ze laat toe om overdrachten van het professionele vermogen te regelen." Daarvoor moet Jean-Pierre eerst een burgerlijke maatschap oprichten en daarin zijn 25% van de aandelen van de IT-onderneming inbrengen. De eigendom van die burgerlijke maatschap wordt vertegenwoordigd door deelbewijzen. In de statuten van de burgerlijke maatschap kan Jean-Pierre zichzelf als beheerder aanduiden en stipuleren dat die benoeming slechts kan worden herroepen door een unanieme stemming in de algemene vergadering van de aandeelhouders.

"Het volstaat dan dat Jean-Pierre 99% van de aandelen van de maatschap aan Greet schenkt en dat hij zelf 1 % houdt, om een eventuele afzetting te blokkeren”.

Die oplossing heeft verscheidene voordelen. Eerst en vooral behoudt Jean-Pierre de controle over de 25% aandelen die hij in zijn IT-onderneming heeft, aangezien hij de beheerder van de burgerlijke maatschap is. Zijn vennoten kunnen op hun beide oren slapen. Indien Jean-Pierre zou overlijden, bevindt 99% van de deelbewijzen van de burgerlijke maatschap zich al in handen van Greet. De participatie in de IT-onderneming ontsnapt op die manier aan het successierecht. In geval van echtscheiding volstaat het dat Jean-Pierre de schenking herroept, opdat die wordt geannuleerd. Hij wordt dan opnieuw eigenaar van alle deelbewijzen van de burgerlijke maatschap. "Dankzij die oplossing zal het koppel, zodra het getrouwd is, alle problemen kunnen regelen die verband houden met het aanzienlijke professionele vermogen van Jean-Pierre", aldus Laurent Van den Haute.

Een onroerend goed aankopen?

Wat het onroerende patrimonium betreft, is de situatie uiteraard gemakkelijker. Laurent Van den Haute: ,,Aangezien ze nog geen woning hebben gekocht, beginnen Jean-Pierre en Greet met een schone lei. Laten we even veronderstellen dat het onroerend goed 500.000 euro waard is. In de aankoopakte kan dan worden opgenomen dat elke echtgenoot 50% van het goed bezit, zelfs wanneer de financiering in een andere verhouding is gebeurd. Jean-Pierre financiert bijvoorbeeld 375.000 euro, Greet betaalt 125.000 euro. Om problemen te vermijden, tekent euro vervolgens een schuldbekentenis van 125.000 euro tegenover Jean-Pierre. Wanneer Greet overlijdt, of in geval van een echtscheiding, zal Jean-Pierre die schuldbekentenis kunnen gebruiken om te vermijden dar hij wordt beschouwd als eigenaar van een kleiner deel dan zijn eigen inbreng. Mocht Jean-Pierre overlijden, zal Greet de schuldbekentenis gewoon vernietigen."

Successieplanning voor jonggehuwden

Wat na de echtscheiding?

Een burgerlijke maatschap is een uitstekende manier om de overdracht van een professioneel vermogen te regelen.

Jonggehuwden met een zakelijk vermogen houden beter ook rekening met het risico van een echtscheiding. In 2007 heeft de wetgever de vroegere wetgeving inzake echtscheiding versoepeld, vooral op het gebied van de echtscheidingsgronden en de alimentatie tussen ex-echtgenoten. Zo bestaan er sinds 1 september 2007 nog slechts twee echtscheidingsprocedures: de echtscheiding door onderlinge toestemming en de echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting. De echtscheiding op basis van fout of schuld en de echtscheiding op basis van twee jaar feitelijke scheiding zijn verdwenen uit de wetgeving. Ze werden vervangen door de echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting. De echtscheiding door onderlinge toestemming kan worden ingeleid met een eenvoudig verzoekschrift, aangevuld met vier overeenkomsten (de basis overeenkomst, de overeenkomst met betrekking tot het onroerend goed, de ouderschapsovereenkomst en de overeenkomst rond conflictbeheersing). Dat gaat vrij eenvoudig. Ook andere voor waarden, zoals de minimale leeftijd van twintig jaar en het feit dat het echtpaar minstens twee jaar getrouwd moest zijn, zijn verdwenen. In bepaalde gevallen dienen de (ex-) partners nog slechts eenmaal voor de rechter te verschijnen - vroeger minstens tweemaal. Daardoor wordt de procedure met een drietal maanden ingekort. Dat betekent dat echtparen in een kortere en eenvoudigere procedure, en onder minder strenge voorwaarden kunnen scheiden.

De alimentatievergoeding wordt voortaan niet meer automatisch toegekend aan de 'schuldloze' partner, maar wel aan de meest behoeftige partner. Onder de nieuwe wet kan de echtscheidingsrechter te allen tijde -zowel in het echtscheidingsvonnis als later -aan de behoeftige partner een alimentatievergoeding toekennen. Voortaan wordt de alimentatie ook wijzigbaar in geval van nieuwe omstandigheden onafhankelijk van de wil van de partijen, tenzij op voorhand uitdrukkelijk anders werd overeengekomen. De duur van de uitkering werd wel beperkt tot de duur van het huwelijk.

In 2009 werd ook een wijziging in de interpretatie van het begrip 'inkomen' in de rechtspraak opgenomen. In de regel mag de uitkering tot levensonderhoud niet hoger liggen dan een derde van het inkomen. Vroeger werd het begrip 'inkomen' algemeen beperkt tot het beroepsinkomen. Sinds 2009 is de interpretatie ruimer geworden, zodat nu wordt gesproken over de globale inkomsten en mogelijkheden van de echtgenoten -dat wil zeggen: de som van de beroeps-, de roerende, de onroerende en de andere inkomsten.

Het uitwerken van een successieplanning tussen echtgenoten, zonder dat (een deel van) het professionele vermogen verloren gaat, is erg belangrijk. In dat opzicht is een schenking tussen gehuwden geen slechte keuze. Een schenking tussen echtgenoten is namelijk een van de twee mogelijke scenario's waarin een schenking kan worden herroepen. Na de herroeping van de schenking behoort het geschonken vermogensbestanddeel opnieuw toe aan de oorspronkelijke eigenaar.