Optimaal gebruik maken van verzekeringen

Georges en Rita, beiden vijftig, maken zich geen zorgen over hun pensioen. Alles is tot in de puntjes geregeld. Het enige wat het gehuwde koppel wel een beetje zorgen baart, is het feit dat ze kinderloos zijn: wat gebeurt met hun vermogen wanneer een van hen het tijdelijke met het eeuwige verwisselt? Is het mogelijk om de factuur van de successierechten te verlichten?

De zon had eindelijk besloten om haar opwachting te maken en het was dan ook op het terras, met zicht op een perfect onderhouden tuin, dat we ons gesprek met Georges en Rita aanvatten. "Wij hechten veel belang aan dit kleine stukje groen", vertelt Georges. "Wij houden er allebei van om 's avonds of in het weekend te ontspannen en gezellig een glaasje wijn te drinken, uitkijkend over de tuin." Rita en ik werken allebei veel. Voor workaholics is de verleiding om nooit echt te stoppen met werken zeer groot. Daarom hebben we onszelf twee eenvoudige regeltjes opgelegd: ten eerste is het verboden om werk mee naar huis te nemen en ten tweede is het verplicht om enkele tientallen minuutjes te ontspannen zodra we thuiskomen. Dat maakt het mogelijk om even alle professionele zorgen opzij te schuiven en om er voor elkaar te zijn."

Passie voor het vak

Georges en Rita zijn zelfstandigen en kunnen beiden terugkijken op een zeer geslaagd professioneel parcours. "Wij hebben beiden het geluk dat we een passie hebben , voor ons vak", gaat Rita verder. "We hebben ons dan ook met hart en ziel ingezet voor ons werk. Ook al hebben we daarvoor enkele offers moeten brengen. Zo waren we op ons dertigste volop aan het bouwen aan onze respectieve carrières, waardoor we onze plannen om kinderen te krijgen, hebben uitgesteld. Rond ons veertigste zijn we tot het besefgekomen dat we heel tevreden waren met het leven dat we leidden en we hebben toen beslist om er niets aan te veranderen. Geen spijt dus, integendeel. Wij zijn heel tevreden met wat elk van ons heeft bereikt." Hun professionele success heeft ook geleid tot een financiële welstand waarop ze best trots zijn. "Wij komen allebei uit bescheiden milieus", vertrouwt Georges ons toe. "De financiële stabiliteit die we hebben opgebouwd, hebben we volledig aan onszelf te danken."

Groot vermogen

Het koppel beschikt over een aanzienlijk vermogen. Enerzijds hebben ze een portefeuille van roerende waarden, die voor de helft bestaat uit aandelen en voor de andere helft uit obligaties. De waarde daarvan schommelt rond drie miljoen euro. Rita en Georges zijn getrouwd onder het stelsel van scheiding van goederen en bezitten elk de helft van de portefeuille. Anderzijds beschikken ze naast hun eigen woning ook enkele onroerende goederen die ze verhuren. Het geheel van dat onroerende vermogen, met een waarde van twee miljoen euro, is opgenomen in een patrimoniumvennootschap, waarvan beiden de helft van de aandelen bezitten. "Uiteraard hebben we allebei onze goederen bij testament aan elkaar overgemaakt", voegt Rita toe. "Maar we zijn een beetje ongerust. De laatste tijd heb ik veel gehoord over de successierechten die we verschuldigd zouden zijn. Ik dacht dat we als getrouwd koppel enigszins beschermd zouden zijn tegen te hoge betalingen, maar het lijkt erop dat ik het bij het verkeerde eind heb. Noch Georges noch ik willen dat ons overlijden negatieve gevolgen heeft voor ons vermogen. Wat kunnen we doen?"

Overlevende echtgenoot afgestraft

De successiewetgeving voorziet inderdaad hoge successierechten bij een erfenis tussen echtgenoten. Ze worden berekend volgens een progressief barema, waarbij de hoogste schijf in Wallonië - waar het koppel woont - 30% bedraagt. In Brussel ligt dat percentage even hoog en in Vlaanderen iets lager (27%). "Dat hoogste percentage is van toepassing zodra de waarde van de nalatenschap hoger is dan 500.000 euro in Wallonië en in Brussel en hoger dan 250.000 euro in Vlaanderen", aldus Lieven Van De Kerckhove, managing director bij BFO Family Office. "Met andere woorden: het grootste deel van de nalatenschap wordt tegen dat tarief belast. Alleen al voor het roerende vermogen moet de overlevende echtgenoot 386.635 euro betalen op de 1.500.000 euro die hij erft, bijna een kwart van de hele waarde van de nalatenschap! En daarbij komen nog de rechten die betaald moeten worden op de helft van de aandelen van de patrimoniumvennootschap. Aangezien Georges en Rita niet in Vlaanderen wonen, waar een tijdelijke gunstmaatregel van kracht is, kunnen ze niet genieten van lagere tarieven. Ze zullen dus de hoogste aanslagvoet moeten betalen op de waarde van de aandelen van de overleden echtgenoot, die momenteel één miljoen euro bedraagt. "

Zijpoortje

"Er bestaat gelukkig een manier om de factuur aanzienlijk te verlagen", vervolgt Lieven Van De Kerckhove. "De techniek bestaat in het afsluiten van een levensverzekeringscontract met twee verzekeringnemers en twee verzekerde levens. Er bestaan meerdere varianten, maar de eenvoudigste manier is om een contract voor het leven af te sluiten: op die manier loopt het contract af bij het overlijden van de overlevende echtgenoot of bij de afkoop. Beiden brengen hun helft van de aandelen- en obligatieportefeuille onder bij de verzekeringsmaatschappij. Wanneer een van de twee verzekerden/ verzekeringnemers overlijdt, wordt het volledige contract - en dus de portefeuille - aan de andere overgedragen. Die constructie is vrijgesteld van successierechten als ze evenwichtig en wederkerig is, met andere woorden, als geen van beide verzekeringnemers een kosteloos voordeel toekent aan de andere. Voor de wet moeten beide echtgenoten elk hun bijdrage leveren aan het contract teneinde recht te hebben op het deel van de andere."

Verplichte scheiding van goederen!

"Dat wederkerige element is cruciaal. Het Wetboek der Successierechten stipuleert immers duidelijk dat de sommen die de begunstigde kosteloos ontvangt, worden geacht als legaten te zijn verkregen. Ze zijn dus onderworpen aan de betaling van successierechten", benadrukt de expert. "Door het feit dat de echtgenoten identieke verplichtingen hebben tegenover elkaar, verliest de transactie haar kosteloze karakter. Rita krijgt bij het overlijden van Georges alleen zijn kapitaal als zij geaccepteerd heeft dat hij haar kapitaal krijgt wanneer zij eerst overlijdt." De wederkerigheid op zich volstaat echter niet. Artikel 8 van. het Wetboek der Successierechten stipuleert immers het volgende: als de overledene getrouwd was onder het stelsel van gemeenschap van goederen, ontneemt de omstandigheid dat het beding wederkerig is daaraan niet de aard van de bevoordeling. Met andere woorden: men moet absoluut getrouwd zijn onder het stelsel van scheiding van goederen. "Dat is bij Rita en Georges het geval, daarover hoeven ze zich dus geen zorgen te maken", geeft Lieven Van De Kerckhove aan. "En bovendien is het perfect mogelijk om indien nodig het huwelijksstelsel te wijzigen. Dat zou echter niet eenvoudig zijn, aangezien er een inventaris van het vermogen van het Koppel opgemaakt moet worden, gevolgd door een verdeling."

Evenwicht respecteren

Voor een complete wederkerigheid moet men er ook op letten dat er een perfect evenwicht bestaat tussen de rechten en plichten van iedereen. "Het is cruciaal dat Georges en Rita dezelfde kansen hebben om als 'winnaars' van dit contract uit de bus te komen. Anders gezegd: om echt onweerlegbaar te zijn, moet de constructive rekening houden met de waarschijnlijkheid van overlijden", voegt de expert van BFO Family Office toe. "In dit geval hebben de twee echtgenoten dezelfde leeftijd: 50 jaar. Statistisch gezien, heeft Rita 60% kans om Georges te overleven en heeft Georges slechts 40% kans om Rita te overleven. Als beiden dezelfde som investeren in de overeenkomst, zal dat niet evenwichtig zijn. Om het evenwicht te herstellen, zal de 'winst' van Georges hoger moeten zijn ter compensatie van het risico 'zijn inzet te verliezen': Rita zal dus 60% van de totale waarde van het contract moeten inbrengen en Georges 40%." Aangezien momenteel elk de helft van de portefeuille bezit, zal Georges een schenking moeten doen aan Rita. "Een eenvoudige bankgift zal volstaan. Als Georges en Rita getrouwd zouden zijn onder het stelsel van gemeenschap van goederen, dan zou die herverdeling 60%-40% gedaan kunnen worden op het moment van de wijziging van het huwelijksstelsel", voegt de expert nog toe.

Bijkomende voorzorgsmaatregelen

Het respect van de wederkerigheid impliceert ook dat er aandacht geschonken moet worden aan diverse andere details bij het afsluiten van het verzekeringscontract. De clausules moeten:

- stipuleren dat het onmogelijk is voor een van de twee verzekeringnemers om eenzijdig een of meerdere elementen van het contract te wijzigen;

- de eenzijdige opzegging van het contract verbieden. Het zou immers moeilijk zijn om tegenover een belastingcontroleur, de wederkerigheid te verdedigen als beide echtgenoten zich op elk moment uit het contract kunnen terugtrekken, zelfs al is dat helemaal niet de bedoeling.

Anderzijds zal er nog een aantal verlengdata moeten worden voorzien, aangezien de wet bepaalt dat een contract niemand voor zijn hele leven kan binden. "Het beste is om een uitstapmogelijkheid te voorzien na enkele jaren, daarna nog één na enkele jaren en ten slotte het contract voor onbepaalde duur te verlengen", aldus de expert van BFO Family Office.

Reservataire erfgenamen

"Er moet nog een belangrijke precisering worden toegevoegd", geeft Lieven Van De Kerckhove aan. "Deze formule voor vermogensplanning is alleen toegankelijk voor kinderloze koppels, met andere woorden, koppels zonder reservataire erfgenamen." De successieregelgeving voorziet namelijk dat een deel van het vermogen van de overledene gereserveerd is voor bepaalde erfgenamen. "Doorgaans is dat de echtgenoot, wat hier geen probleem is, maar het kunnen ook de kinderen en soms ook de ouders van de overledene zijn", preciseert de expert. "Het is onmogelijk om af te wijken van het principe van de reserve, noch door schenkingen te doen bij leven, noch bij testament, noch door verzekeringscontracten af te sluiten. Als er reservataire erfgenamen zijn en die beslissen om hun rechten te doen gelden, dan zal elke constructie ongeldig verklaard worden." Aangezien Rita en Georges getrouwd zijn en geen kinderen hebben, hoeven ze zich daarover geen zorgen te maken.

Vastgoedpatrimonium

Eenmaal de kwestie van het roerende vermogen geregeld is, moet nog die van het onroerende vermogen opgelost worden. Omdat de gebouwen zijn ondergebracht in een patrimoniumvennootschap, is het theoretisch mogelijk om voor dezelfde constructie te kiezen. "Tal van verzekeraars zullen echter niet te vinden zijn voor een dergelijk contract", geeft onze specialist aan. "De overdracht van aandelen van de patrimoniumvennootschap maakt namelijk van de verzekeraar de hoofdaandeelhouder, wat voor hem een reeks verplichtingen met zich brengt die hij liever niet heeft." Het is echter mogelijk om daar een mouw aan te passen, door bijvoorbeeld een stichting op te richten. De stichting ontvangt de aandelen van de patrimoniumvennootschap en geeft in ruil daarvoor certificaten uit die deze aandelen vertegenwoordigen. Rita en Georges kunnen vervolgens de certificaten naar de verzekeraar brengen. De stichting blijft de juridische eigenaar van de aandelen en dus ook de hoofdaandeelhouder. "Deze constructie, waarvan het principe redelijk eenvoudig is, is tamelijk complex om uit te voeren, maar het sop is de kool echt wel waard", besluit Lieven Van De Kerckhove. "Men kan zich ook beter richten tot een Luxemburgse verzekeringsmaatschappij dan tot een Belgische maatschappij: de Luxemburgse verzekeraars zijn veel meer vertrouwd met dit soort technieken."

Geen successierechten

Door hun toevlucht te zoeken tot deze methode van vermogensplanning, zullen Rita en Georges ontsnappen aan alle successierechten die verschuldigd zijn door de overlevende echtgenoot op het vermogen van de overledene. Ook al vergt het opzetten van een dergelijke constructive heel wat tijd en veel oog voor detail, ze is echt wel het overwogen waard. Voor kinderloze koppels kan het een uitstekende oplossing zijn.

Overgang van wettelijk stelsel naar stelsel van scheiding van goederen

Wie wil besparen op erfenisrechten door middel van een levensverzekering met een beding van aanwas, dient getrouwd te zijn onder het stelsel van scheiding van goederen. Dat wil niet zeggen dat indien u destijds gekozen heeft voor een gemeenschapsstelsel - al dan niet met een contract – u voor deze planningtechniek niet in aanmerking komt, al zal u voorafgaand wel eerst uw huwelijksvermogensstelsel moeten wijzigen. Sinds 1 november 2008 is de procedure voor het overstappen van een gemeenschapsstelsel naar een stelsel van scheiding van goederen een stuk eenvoudiger geworden. Voortaan volstaat immers de loutere tussenkomst van een notaris, daar waar vroeger de wijzigingsakte voorgelegd diende te worden aan de rechtbank van eerste aanleg met het oog op de homologatie ervan. Wat houdt de procedure in? Eerst moet er een notariële boedelbeschrijving worden opgemaakt. Dat is een gedetailleerde inventaris van alle roerende en onroerende goederen en schulden die deel uitmaken van uw vermogen. Het is belangrijk dat de boedelbeschrijving correct en volledig is, omdat zij als basis dient voor de vereffening van de huwgemeenschap. Goederen die er niet in opgenomen zijn, kunnen niet worden verdeeld. Zou achteraf toch blijken dat bepaalde zaken over het hoofd warden gezien, dan zullen ze geàcht worden in onverdeeldheid aan beiden toe te behoren. Vervolgens wordt de eigenlijke wijzigingsakte opgemaakt. Die bestaat uit twee luiken. Een eerste deel bevat de regeling aangaande de vereffening van uw huwgemeenschap. Dat houdt in dat de bestemming van elk van de goederen wordt bepaald: welk goed valt in welk vermogen? Veelal wordt er voor gekozen om de tot de huwgemeenschap behorende goederen in onverdeeldheid aan te houden. Maar er kan ook worden overgegaan tot de effectieve toebedeling ervan in de respectievelijke eigen vermogens. In beide scenario's kan er bovendien in onderling overleg besloten worden om af te wijken van een gelijke verdeling (bijvoorbeeld 40%-60%). Als kanttekening dient wel te worden opgemerkt dat schuldeisers - voor zover zij kunnen aantonen dat de wijziging is ingegeven om hun rechten te miskennen - altijd verhaal kunnen instellen. Zij zien door een dergelijke wijziging het onderpand van hun schuldenaar immers verkleinen. Het tweede deel van de wijzigingsakte behandelt de aanneming van het nieuwe stelsel, zijnde het stelsel van scheiding van goederen met zijn eventuele afwijkende bepalingen. Aan de zuivere scheiding van goederen kan immers een aantal modaliteiten worden toegevoegd, die de scherpe kantjes van dit stelsel een beetje afronden.

Wie is op de hoogte van de wijziging?In principe wordt elke Belg op de hoogte gebracht van de wijziging van het vermogensstelsel. Al moeten we dat onmiddellijk nuanceren, daar het in werkelijkheid beperkt wordt tot elke Belg die dagelijks het Belgisch Staatsblad leest. De instrumenterende notaris is immers verplicht binnen een maand na het verlijden van de wijzigingsakte in het Belgisch Staatsblad een uittreksel van de akte te laten bekendmaken. Onder een uittreksel dient een korte samenvatting te worden verstaan, die in feite niet meer inhoudt dan de vermelding van de identiteit van de echtgenoten, het oorspronkelijke huwelijkscontract en de overgang naar het nieuwe stelsel. Wie dacht naar aanleiding van een wijziging zijn volledige hebben en houden te moeten prijsgeven, hoeft dus niet te vrezen. Pas na voormelde publicatie is de wijziging aan het huwelijksvermogensstelsel aan derden tegenstelbaar, daar waar tussen u beiden de wijziging van kracht wordt op de datum van de akte. Verder zal de notaris het uittreksel - voor zover een van beide handelaar is - ook overmaken aan de griffie van de rechtbank van koophandel van het rechtsgebied waar de handeldrijvende echtgenoot is ingeschreven. Eventuele schuldeisers van de handelaar moeten immers weten op welk vermogen zij zich kunnen verhalen.

Tot slot het kostenplaatje.Voor een dergelijke procedure wordt door het gros van de notarissen een forfaitaire kostprijs van 1000 euro gerekend. Let wel: als naar aanleiding van de vereffening van het stelsel onroerende goederen worden toebedeeld, zullen daar bovenop ook nog registratierechten betaald moeten worden, die 1% zullen bedragen van de waarde van de toebedeelde onroerende goederen.

Als besluit mag dan ook gezegd worden dat de wijziging van huwelijksvermogensstelsel geen verregaande en omslachtige ingreep is waar argwanend tegenover moet worden gestaan. Het is dan ook niet tolereerbaar dat dit vandaag nog als een belemmering in een actieve successieplanning wordt opgeworpen.