Schenken tussen echtgenoten nog interessanter!

De wederzijdse schenking tussen echtgenoten wordt al een tijdje gebruikt als optimalisatietechniek. Door een recente beslissing van de fiscus wordt de techniek nog interessanter.

 Wie aan schenken denkt, denkt in de eerste plaats aan de schenking van ouders aan kinderen of kleinkinderen. Maar in sommige gevallen is een wederzijdse schenking tussen echtgenoten ook interessant als optimalisatietechniek in het kader van een successieplanning. De man schenkt dan aan zijn vrouwen omgekeerd. Dat kan uiteraard alleen als de partners over een eigen vermogen beschikken. Het is immers niet mogelijk om gemeenschappelijke goederen aan elkaar te schenken. Dat betekent dat er geen probleem is als men gehuwd is met scheiding van goederen. Vallen u en uw partner onder het wettelijke stelsel. dan is een schenking alleen mogelijk als er ook eigen goederen zijn. In het wettelijke stelsel zijn bijvoorbeeld de goederen van voor het huwelijk en wat men geschonken kreeg en erfde tijdens het huwelijk eigen goederen. U kunt eventueel overwegen om uw huwelijksstelsel te veranderen. Sinds eind 2008 kan dat goedkoop en vlot.

Schenking herroepbaar
Een belangrijk voordeel van een schenking tussen echtgenoten is het herroepbare karakter ervan. Schenkingen zijn alleen herroepbaar tussen echtenoten, dus dit geldt niet voor wettelijke of feitelijke samenwoners. De herroepbaarheid is een belangrijke uitzondering op het principe dat een schenking in principe onherroepelijk is. Echtgenoten die elkaar bevoordelen via een schenking kunnen daar op elk moment op terugkomen zonder er een reden voor te moeten geven. Het spreekt voor zich dat de meest voorkomende reden van een herroeping een echtelijke ruzie of een nakende echtscheiding is. Maar er zijn ook andere redenen. Men kan bijvoorbeeld vandaag iets aan de echtgenoot schenken, maar zich achteraf bedenken omdat er kinderen of kleinkinderen zijn bijgekomen die men wenst te bevoordelen. Doordat de schenking tussen echtgenoten steeds herroepbaar is, kunnen de geschonken goederen altijd terugkeren naar het eigen vermogen.
Houd er wel rekening mee dat de herroepbaarheid in de praktijk niet altijd zo vanzelfsprekend is, zeker niet bij roerende goederen. Want wat als de goederen er niet meer zijn? Bij een nakende echtscheiding bijvoorbeeld, waarbij de geschonken beleggingsportefeuille vlug wordt verkocht. Bij grotere vermogens zal er om dergelijke problemen te vermijden dikwijls via een maatschap een controlesysteem ingebouwd worden. De schenker zorgt er dan voor dat hij bijvoorbeeld van de 1000 aandelen van de maatschap die de volledige portefeuille omvat, slechts één aandeel houdt en een vorm van sluitende controle in de statuten inbouwt.
Bij onroerende goederen (bijvoorbeeld een appartement of stuk bouwgrond) stelt dat probleem zich nauwelijks. Daar zal er immers steeds een notariële akte zijn, zodat de geïnteresseerde koper via zijn notaris kan nagaan of de schenking al dan niet herroepbaar is. Als blijkt dat de verkopende partij de eigendom vooraf gekregen heeft van zijn of haar echtgeno(o)t(e), zal een goede notaris de kopers erop wijzen dat de eigendomstitel van het appartement in beginsel herroepen kan worden. Volledigheidshalve vermelden we ook nog dat men de langstlevende echtgeno(o)t(e) ook definitief kan bevoordelen door een schenking op te nemen in het huwelijkscontract. Zo'n schenking kan dan achteraf alleen nog herroepen worden als de begiftigde daarmee akkoord gaat.

Optimalisatietechniek
Ook fiscaal gezien kan zo'n wederzijdse schenking tussen echtgenoten interessant zijn. Laten we uitgaan van een eenvoudig voorbeeld. De man schenkt aan zijn vrouw een beleggingsportefeuille van 500.000 euro en aan die schenking wordt een conventioneel beding van terugkeer gekoppeld. Als de vrouw voor haar man zou overlijden, keert de beleggingsportefeuille belastingvrij terug naar de man. Stel dat de vrouw een even grote beleggingsportefeuille heeft en hetzelfde doet. Als de man eerst zou sterven, behoudt de vrouw de geschonken portefeuille van 500.000 euro die ze van haar man kreeg. De portefeuille die zij wegschonk aan haar man keert door het conventionele beding van terugkeer belastingvrij terug naar haar vermogen. Als de vrouw eerst zou sterven, is de situatie hetzelfde. Het voordeel van die constructie is dat wat u in de wederzijdse schenking steekt, niet belast wordt in de successierechten. Dat zou alleen het geval zijn mocht de man (of vrouw) minder dan drie jaar na de gedane schenking overlijden en er voor het overlijden op de schenking geen schenkingsrechten (3%) werden betaald (bijvoorbeeld bij een bankgift) . Dat laatste risico kan sterk beperkt worden door de schenking zeer vroeg te doen. Dat is in dit geval geen probleem, omdat de schenking toch op elk moment herroepbaar is!
Doordat de schenkingen herroepbaar zijn, is er ook geen probleem als er een echtscheiding op komst zou zijn. Men kan trouwens ook voorzien dat het lot van de ene schenking verbonden wordt met dat van de andere schenking, zodat bijvoorbeeld de ontbinding van de ene schenking tevens tot de ontbinding van de andere leidt.

Hoe schenken?
Het spreekt voor zich dat u voor de schenking van onroerend goed via de Belgische notaris moet passeren. Maar voor heel wat roerende goederen kan u ook gebruikmaken van een handgift of bankgift. De Nederlandse notaris kan u trouwens inschakelen voor alle roerende goederen en dus ook voor bijvoorbeeld aandelen op naam (de aandelen van uw bvba of maatschap) of voor een verzekeringsgift (schenking van een Tak 21 of 23) .

Nieuwe beslissing fiscus
De fiscus, meer bepaald de rulingcommissie, kreeg een geval van wederzijdse schenking tussen echtgenoten voorgeschoteld. Beide echtgenoten willen een wederzijdse schenking doen van een portefeuille die bestaat uit geld en effecten. Uiteraard behoort de schenking tot het eigen vermogen van de echtgenoten. De wederzijdse schenking vindt plaats via een bankgift, dus via een overschrijving van de ene (effecten) rekening naar de andere (effecten)rekening en omgekeerd. Beide echtgenoten voorzien in een conventioneel beding van terugkeer voor het geval de begiftigde echtgeno(o)t(e) zou vooroverlijden. Bovendien wordt voorzien dat de ontbinding, de herroeping of de vernietiging van de eerste schenking hetzelfde resultaat voor de tweede schenking meebrengt. De bankgift wordt achteraf bevestigd in een schriftelijk bewijsdocument (de pacte adjoint), dat ook de voorwaarden van de schenking bevat.
De rulingcommissie besliste (Beslissing nr. 900.097 van 23 juni 2009) dat artikel 14 Wetboek Registratierechten in de voorgelegde zaak van toepassing is. Concreet betekent dit dat er bij wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten slechts één schenkingsrecht verschuldigd is. Het recht wordt daarbij geheven op de schenking die aanleiding geeft tot het hoogste recht. In ons voorbeeld zijn beide portefeuilles even groot. Maar stel dat de man voor 1 miljoen euro effecten schenkt aan zijn vrouw via een Belgische notariële akte en de vrouw aan haar man slechts een portefeuille van 500.000 euro. In dat geval worden er schenkingsrechten (3 %) geheven op 1 miljoen euro.
In principe moeten dergelijke wederzijdse schenkingen dan in één akte gebeuren om van dat voordelige tariefte kunnen genieten (art. 14 W. Reg.). Dat is op het eerste gezicht een probleem, want artikel 1097 van ons Burgerlijk wetboek verbiedt onderlinge en wederkerige schenkingen tussen echtgenoten in één akte. Maar ook al doen gehuwden elkaar een schenking in twee afzonderlijke aktes, dan kunnen ze toch het voordeel genieten om slechts schenkingsrechten te moeten betalen op het hoogste bedrag. Volgens de rulingcommissie is het dan wel vereist dat de afhankelijkheid tussen de twee schenkingen duidelijk blijkt uit de twee aktes. In het voorgelegde geval kwam de schenking volgens de rulingcommissie ook tot stand door twee afzonderlijke 'akten' (overschrijvingen) . De bevestiging achteraf van de wederzijdse schenking via de pacte adjoint vormt immers alleen een titel voor de heffing van de schenkingsrechten, maar geen titel van de schenking zelf.
De vormregel van artikel 1097 van het Burgerlijk wetboek viseert trouwens alleen formele aktes en is dus niet van toepassing voor wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten die gebeuren via een handgift, bankgift of onrechtstreekse schenking.

Interessant voor samenwoners?
Een wederzijdse schenking tussen (wettelijke) samenwoners is ook mogelijk. In dat geval kan alles in één akte, dus de ruling is voor hen niet van belang. Het grote probleem is echter dat de schenkingen niet herroepbaar zijn. Dat maakt de constructie erg stroef en een stuk minder interessant als het minder goed botert tussen beide partners, zodat ze in de praktijk weinig gebruikt wordt.
De wederzijdse schenking tussen echtgenoten is vooral een aanrader voor roerende goederen omdat dat zonder schenkingsrechten kan of via het vlakke tarief van 3 %. Uiteraard is de techniek vooral interessant voor gehuwden zonder kinderen, maar ook voor wie al aan successieplanning wil doen, maar het nog te vroeg vindt om rechtstreeks aan de kinderen te schenken. Bovendien blijft men toch baas over het vermogen, want men kan de schenking steeds herroepen.
De rulingcommissie liet al vroeger weten dat ze geen probleem heeft met wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten als fiscale optimalisatie. In haar beslissing van 23 juni 2009 laat ze weten dat ook als gehuwden elkaar een schenking doen in twee afzonderlijke aktes (wat verplicht is volgens art. 1097BW), ze toch van het voordeel kunnen genieten om slechts schenkingsrechten te moeten betalen op het hoogste bedrag van beide schenkingen. Volgens de rulingcommissie is dan wel vereist dat de afhankelijkheid tussen de twee schenkingen duidelijk blijkt uit de twee aparte aktes. Een wederzijdse schenking tussen echtgenoten met een beding van terugkeer wordt nu nog interessanter als optimalisatietechniek.